Seyed Rasoul Mousavi

آوریل 14, 2010

راه اژدها

Filed under: فارسی, مقاله — برچسب‌ها: , , , — سید رسول موسوی @ 5:18 ب.ظ.

امروزه از مطالعات مربوط به دوران اتحاد جماهير شوروي در دانشگاه ها و مراكز مطالعاتي جهان به عنوان يك مطالعه تاريخي ياد مي شود و مطالعات شوروي و پژوهش هاي مربوط به تحولات شوروي به عنوان بخشي از تاريخ معاصر روسيه و ديگر كشورهاي بازمانده از شوروي محسوب مي گردد. اما در چين وضعيت مطالعات شوروي به گونه اي ديگر است و اين مطالعات نه به عنوان تاريخ بلكه به عنوان مبحثي جاري و زنده موردمطالعه قرار گرفته و عده زيادي از محققان و پژوهشگران دانشكده علوم اجتماعي چين مباحث مربوط به شوروي را با جديت خاصي دنبال مي كنند.
دانشكده علوم اجتماعي چين كه در سال ۱۹۶۴ تحت اداره حزب كمونيست چين تأسيس گرديد بنا به رهنمود مائو مهمترين شاخه مطالعاتي خود را شوروي شناسي قرار داد و در اين جهت كتابهاي زيادي را مستند بر نتايج تحقيق ها و پژوهش هاي چيني در باره شوروي منتشر نمود.
در سال ۱۹۸۱ سطح علمي اين دانشكده ترقي كرد و از جايگاه يك مدرسه حزبي خارج گرديده و با الحاق به آكادمي علوم چين تعداد زيادي از پژوهشگران و استادان دانشگاه هاي مختلف را جهت فعاليت پژوهشي به دانشكده جذب نمود. ارتقاء جايگاه دانشكده علوم اجتماعي نه تنها موجب تغيير خط مشي مطالعات شوروي نگرديد بلكه ابعاد جديدي به آن اضافه شد و تحولات جهان سوسياليستي و نمونه هاي مختلف كشورها و احزاب سوسياليست در كانون مطالعات محققان اين دانشكده قرار گرفت. تحولات اروپاي شرقي، چگونگي رفتار احزاب و جريانات كمونيستي جهان سوم و سوسياليسم اروپايي مورد توجه مطالعاتي واقع شد.
فروپاشي شوروي در سال ۱۹۹۱ نه تنها موجب كاهش علاقه به مطالعات شوروي نگرديد بلكه شوروي شناسي با حساسيت بيشتري مورد توجه پژوهشگران چيني واقع گرديد و اين سئوال محور تحقيقات قرار گرفت كه چرا شوروي فروپاشيد؟
در پاسخ به اين سئوال محوري تحقيقات و پژوهشهاي متعددي در دانشكده علوم اجتماعي صورت گرفته و نتايج پژوهشها در قالب گزارش هاي محرمانه آشكار دراختيار مسئولين و مقامات چيني قرار مي گيرد، رئيس دانشكده علوم اجتماعي در جريان بازديدي كه نگارنده در سال گذشته از اين دانشكده داشتم دليل اين توجه خاص به مطالعات شوروي را در چين اين گونه توضيح داد: «مسائل شوروي براي چين هميشه مهم بوده است حتي زماني كه فروپاشيد. فروپاشي شوروي ما را به اين فكر واداشت كه چه چيزي موجب فروپاشي شوروي شد؟ آنها چه روش هايي را در پيش گرفتند كه منجر به فروپاشي شد؟ اگر اقتصاد برنامه ريزي شده شوروي اشتباه بود، چين هم اقتصاد برنامه ريزي شده اي دارد. آيا اين تجربه در چين هم تكرار خواهد شد؟ آيا ذات سوسياليسم موجب فروپاشي شوروي گرديد؟ اگر حزب كمونيست شوروي موجب فروپاشي شوروي گرديد چه دليلي دارد، كه حزب كمونيست چين دچار چنين سرنوشتي نشود؟ چين مشابهت هاي بسيار زيادي با شوروي دارد چه بايد كرد كه تجربه شوروي در چين تكرار نگردد؟ و اين سئوالها و ديگر سئوالهاي اساسي بود كه ما را واداشت مطالعات شوروي را در چين احيا كنيم در حالي كه شوروي از بين رفته بود.»
مطالعات شوروي در چين ابعاد گوناگوني دارد و همواره گوناگوني ابعاد مطالعات شوروي موردتوجه پژوهشگران چيني بوده است و نكته مهم در اين مطالعات آن است كه مطالعات شوروي تابعي از روابط دو كشور نگرديده و هميشه به عنوان يك رشته مستقل علمي و مطالعات موردتوجه بوده است. يادآوري اين نكته حائز اهميت زيادي است كه روابط دو كشور چين و شوروي فراز و نشيب زيادي داشته و دامنه تحولات روابط چين و شوروي از دوستي و اتحاد تا دشمني آشكار در نوسان بوده است. مطالعات شوروي حتي در زماني كه چيني ها احساس مي كردند ممكن است مورد تهاجم اتمي سوسيال امپرياليسم شوروي قرار گيرند، تعطيل نگرديد و به عنوان يك رشته علمي-پژوهشي جايگاه خود را حفظ كرد و در همين مقطع زماني تعداد زيادي كتاب و گزارش تحقيقي منتشر نمود و نكته قابل توجه آنكه اين كتابها و گزارش ها مبتني بر مباني تحقيق و پژوهش بوده و مطالب تبليغاتي ضدشوروي محسوب نمي گردد.
پژوهشگران دانشكده علوم اجتماعي چين براي يافتن پاسخ سئوال محوري تحقيقات خود يعني دليل يا دلايل فروپاشي شوروي مجموعه اي از فرضيه ها را مطرح و هريك از فرضيه ها تحت نظر يك گروه پژوهشي مورد مطالعه قرار مي گيرد. از جمله مهمترين فرضيه هاي مطروحه براي محققين چيني براي دلايل فروپاشي شوروي مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:
۱- بسته بودن نظام، فقدان ارتباط لازم بين دولتمردان و مردم و بي توجهي رهبران به نيازهاي داخلي و مقتضيات جهاني،
۲- ناتواني در كاربرد علوم و فنون جديد در جهت تغيير ساختار توليد و انطباق آن با واقعيات روز،
۳- نبودن نيروي حياتي در بخش صنايع در اثر فقدان انگيزه،
۴- بي توجهي به توليد كالاهاي مصرفي موردنياز روزمره مردم،
۵- احياء قوم گرايي و واگرايي محلي،
۶- رقابت تسليحاتي با غرب كه موجب تخصيص منابع بسيار و نهايتاً ازپاي درآمدن نظام گرديد.
مطالعات شوروي در چين محدود به مطالعات نظري و فكري نبوده بلكه به لحاظ تجربي و ارائه راه كار سياسي به تصميم گيران جايگاه خاصي دارد و پژوهشگران مطالعات شوروي بر مسائل عيني و ملموس متمركز هستند. از جمله مهمترين موارد مطالعات تجربي در اين بخش مي توان به تجربه اتحاد آلمان اشاره كرد. پژوهشگران چيني در اين مورد با مقايسه اتحاد آلمان شرقي و آلمان غربي با اتحاد احتمالي چين و تايوان تلاش دارند آثار اين اتحاديه را در ابعاد سياسي، اقتصادي و اجتماعي چين و ابعاد منطقه اي و بين المللي آن را پيش بيني نمايند و نتايج اين پيش بيني ها را در قالب سناريوسازي به نهادهاي عالي تصميم گيري چين منعكس نمايند. چيني ها به اين بحث توجه ويژه اي دارند كه سيستم آلمان غربي توانست سيستم آلمان شرقي را در خود جذب كند. حال بايد چه كار كرد كه اگر چين با تايوان متحد شد سيستم بزرگتر (چين) جذب سيستم كوچكتر (تايوان) نشود؟
توجه به مسائل قومي يكي ديگر از مباحث مطالعاتي دانشكده علوم اجتماعي است. چيني ها مي گويند از سواحل بالتيك تا اكراين و از اكراين تا روسيه و از روسيه تا آسياي مركزي و چين مسائل قومي بسيار پيچيده اي وجود دارد كه احتمال دارد در صورت عدم توجه به آنها تجربه فروپاشي شوروي و يوگسلاوي در كشورهاي اين حوزه از جمله روسيه و چين تكرار شود و تكرار اين تجربه در روسيه يا چين امنيت بين المللي را به خطر خواهد افكند، به همين منظور پژوهشگران مطالعات شوروي گزارش هاي هفتگي از تحولات قومي سرزمين هاي شوروي پيشين تهيه نموده و آنها را دراختيار تصميم گيران چيني قرار مي دهند. بحث مهم ديگر شوروي شناسان چين نظم بين المللي پس از فروپاشي شوروي است كه نظام دوقطبي حاكم بر جهان را از بين برد. چيني ها بين وضعيت كنوني جهان با وضعيت مطلوب خود تفاوت قائل هستند و معتقدند كه هنوز نظم خاصي در جهان حكم فرما نشده است. هرچند چيني ها نظم مطلوب خود رانظم چندقطبي مي دانند اما معتقد هستند كه هنوز چنين نظمي وجود ندارد و چالشي جدي بين نظم تك قطبي و نظم چندقطبي در جريان است، لذا بايد راه كارهاي رسيدن به نظم چندقطبي را از طريق مطالعه و تحقيق پيدا كرد.
و سرانجام آن كه چيني ها معتقدند كه «آنچه را عامه مردم به آن مي انديشند، ناظم آسمان نيز به آن مي انديشد.» از اين جهت تلاش مي كنند تا بدانند عامه مردم به چه مي انديشند و دانستن اين كه عامه مردم واقعاً به چه مي انديشند راهي جز تحقيق و پژوهش علمي و عيني ندارد و اگر شوروي ها فهميدند عامه مردم به چه مي انديشند، راهي براي جلوگيري از فروپاشي شوري پيدا مي شد.

نوشتن دیدگاه »

هنوز دیدگاهی داده نشده است.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

ساخت یک وب‌گاه یا وب‌نوشت رایگان در وردپرس.کام.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: